چرا یک دانشمند علوم انسانی شهید نمی‌شود؟

در انتظار شهدای تنگه احد انقلاب اسلامی

پاورقی‌نویس فرهنگ و ارتباطات

کارشناسی‌ارشد معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

www.PavaraQi.ir

اشاره:

بعد از ترورهای اول انقلاب (چه ترور شخصیت‌های دینی و انقلابی و چه ترورهای کور)، موج جدید ترورها متوجه دانشمندان شده است. تحلیل گفتمانی اختصاص ترورها به بعضی حوزه‌های علم، ما را به یک سوال جدی می‌رساند: «چرا کسی از اهالی علوم انسانی ترور نمی‌شود؟»

تنگه احد، یعنی نقطه ضعف ما

معنای لغوی تنگه احد، اشاره به یک رویداد تاریخی دارد که در ادامه خواهید خواند. اما این روزها معنای اصطلاحی آن خیلی به کار می‌رود. نقاط ضعف هر مجموعه را، تنگه احد آن مجموعه می‌نامند. اما واقعا چرا به نقاط ضعف هر مجموعه، تنگه احد می‌‌گن؟ مروری بر زمینه فرهنگی و ریشه تاریخی می‌تواند کمک بزرگی باشد تا به جواب این سوال برسیم.

داستان تنگه احد چه بود؟

داستان به صدر اسلام بر می‌گردد. پس از پیروزی غرورانگیز بدر، مشرکان مکه، جنگ احد را راه انداختند. پیروزی در احد هم از آن سپاه اسلام بود اگر...

فرمانده سپاه اسلام، حضرت رسول اعظم، عده‌ای را مامور به حضور در تنگه احد کرده بود که فکر عبور از تنگه و دور زدن مسلمانان، به سر سپاه شرک و کفر نیفتند. ماموریت آسانی بود. کافی بود صرفا مثل چوب‌های خشک در تنگه می‌ایستادند. اما همین ماموریت ساده را انجام ندادند تا یکی از بزرگ‌ترین ضربه‌ها به سپاه اسلام در تاریخ وارد شد. جمع‌آوری غنایم به حضور در پست نگهبانی تنگه احد ترجیح داده شد و شد آن‌چه نباید می‌شد.

پس، تنگه احد، نقطه ضعف ما نیست!

همان‌طور که دیدیدم، تنگه احد نقطه ضعف ما نیست؛ بلکه نقطه‌ آسیب‌پذیر ماست. بهتر بگوییم: نقطه‌ای که به سبب پاره‌ای غفلت‌ها و خیانت‌ها آسیب‌پذیر شده است. وگرنه ما که حواسمون هست، دشمن احتمالا از اون نقطه به ما ضربه می‌زنه و مراقبت از اون هم کاری نداره! نقطه‌ای که نیاز داریم بهش توجه کنیم. اگر خوب کار نکنیم، می‌شه نقطه ضعف و تنگه احد.

علوم انسانی در مقایسه با علوم پزشکی، فنی و مهندسی

قبل انقلاب، تصور همگان چنین بود که ما در زمینه‌های پزشکی، فنی و مهندسی خیلی از دنیا عقبیم و باید نیم قرن کار کنیم تا عقب‌ماندگی‌ها را جبران کنیم. اما همه باور داشتند که در زمینه علوم انسانی، حرف حق خودمان را در حوزه‌های مختلف حقوق، اقتصاد و... به راحتی می‌توانیم صادر کنیم و درستی اندیشه‌های اسلامی را به جهانیان بقبولانیم. اما بعد از گذشت سه دهه، کاملا وضع بر عکس شده است. هسته‌ای، نانو، لیزر و چیزهایی که اسم‌شان را بلد نیستیم، به راحتی تولید انبوه و صنعتی می‌رسند اما جدیدترین خبر حوزه دانشگاهی علوم انسانی، هم‌چنان تاکید بر بازنگری سرفصل‌های کتاب‌های درسی متناسب با بوم ایرانی اسلامی است! (یعنی خارجی‌ها که هیچ، یه کاری کنیم جوون‌های خودمون از دست نرن!)

علوم انسانی، تنگه احد انقلاب اسلامی

آیت‌الله حائری شیرازی نماینده مجلس خبرگان رهبری، این تشبیه تنگه احد انقلاب اسلامی را برای علوم انسانی به کار برده‌اند که مورد استقبال اهالی علوم انسانی هم قرار گرفته است!

تنگه احد انقلاب اسلامی، تعبیر قشنگی است. علوم انسانی نقطه نیاز، ضعف و آسیب‌پذیری ماست. البته من جرات نمی‌گم به اهالی علوم انسانی تهمت غفلت یا خیانت بزنم. ان‌شاءالله همه مشکلات و عقب‌ماندگی‌ها مربوط به دشواری‌های علوم انسانی است و اهالی تنگه، آن را رها نکرده‌اند و به دنبال غنیمت نرفته‌اند.

قرار بود بمب اتم باشیم

اما باز هم یک سوال، بی‌پاسخ می‌ماند. چرا کسی از دانشمندان علوم انسانی، ترور و شهید نمی‌شود؟

در شماره 60 مجله حیات، پروند ویژه انتخابات مجلس خواندم که چون نمایندگان مجلس، خطری برای دشمنان ندارند، دیگر نمایندگان مجلس ترور نمی‌شوند و تنها دانشمندان ترور می‌شوند.

بی‌شک این علوم انسانی فعلی، خطری برای دشمن ندارد. ما با قواعدی که دشمن تعریف کرده است، در زمینی که دشمن تعریف کرده است بازی می‌کنیم. اما قرار بود ما یک بمب اتم باشیم. هر جوان علوم انسانی‌خوانده باید به مراتب خطرناک‌تر از بمب اتم باشد. بمب اتم قادر است یک شهر را به هم بریزد، اما علوم انسانی قادر است جهانی را به هم بریزد. مگر مارکس، جهان را به هم نریخت؟ مگر تئوری ولایت فقیه امام، جهان را به هم نریخت؟

به امید آن روز که دانشمندان علوم انسانی، این اهالی تنگه احد انقلاب اسلامی هم شهید شوند!

و تاسوعا باز هم تکرار خواهد شد

1.     امروز تاسوعاست. تاسوعا متعلق به ماه منیر بنی هاشم، حضرت عباس است. تاسوعا در هند هم تعطیل رسمی است. به فدای حضرت عباس که بجای روز شهادتش (عاشورا را می گویم) روز مرگش به نام او شده. چه زیبا گفت استاد پناهیان: شهدای کربلا عاشورا شهید شدند. اما عباس تاسوعا مرد. وقتی شمر بن ذی الجوشن آمد و گفت: عباس! تو از مایی! برایت امان نامه آوردم... . عباس با این حرف آب شد از خجالت.

2.     دیشب هم تاسوعا بود. سرشب را در هیات میثاق با شهدا، با سخنرانی حضرت استاد پناهیان شروع کردم و با روضه استاد برادر میثم مطیعی گریه کردیم و سینه زدیم. اما آنچه دیشبم را به صبح رساند یک کتاب بود. کتابی که دوست جدیدالورودم - محمد محسن فیضی پور- معرفی کرده بود و من همین دیشب در غرفه بسیج دیدم و خریدم: کتاب سقای آب و ادب؛ تازه ترین اثر هنرمند مسلمان سید مهدی شجاعی؛ چاپ اول: 1389، 264 صفحه؛ کتاب نیستان.

3.     گرچه معمولا چند کتاب را با هم می خوانم و خرد خرد به انتها می رسانم؛ گاهی ویژه مناسبتها برنامه مطالعه کتاب می ریزم. مثل صدا و سیما که برنامه های مناسبتی پخش می کند من هم مناسبتی مطالعه می کنم. جایی خوانده بودم که رهبرمان، امام خامنه ای هم در ایام حج، با سفرنامه های حج عشق می کند.

4.     کتاب «سقای آب و ادب» روایت داستانی، ادبی، زیبا و ستودنی از قمر بنی هاشم است در ده فصل: از عباس علی شروع می کند و به عباس فاطمه ختم می کند. سید مهدی شجاعی باز هم از آیات و روایات و نقل های تاریخی خوب استفاده کرده است. دل نشین است. البته گاهی هم فراتر از نقلها به تخیل دست یازیده و تحلیل برداشتهای شخصی خود را هم آورده است. به همین دلیل است که برای موارد مستند (تاریخی- حدیثی) به شماره صفحه منبع مربوطه اشاره کرده است و باقی یا از مشهورات و یا استحسانهای سید اخلاق مدار.

5.     یه انتقاد هم بکنم؟ دلم می خواد وقتی کتاب تاریخی -به ویژه تاریخ اسلام- می خونم بهم بگه: "که تاریخ مربوط به گذشته نیست؛ امروز یا فردا همون حادثه تاریخی دوباره اتفاق می افته. حواست باشه تو تاسوعای زندگیت دست رد به سینه شمر بزنی. حواست باشه عاشورا هم تو صف سپاه آقا باشی." نه اینکه آنقدر عاشورا را پدیده بی نظیری معرفی کنه که دیگه تکرار نشه! نه اینکه کوفیان را آنقدر فلان به تصویر بکشد که به مخیله کسی هم خطور نکند که او هم می تواند یک کوفی باشد. عاشورا مگر چه بود؟ شیعیان کوفه ولی زمانشان را صدا کردند و زدند او را به همراه خانواده کشتند! خیلی ساده است: اگر حسین را منتظرانش کشتند، مهدی را نیز ممکن است. کوفه ادعای انقلابی گری و اسلام ناب کرد؛ رسوای جهان شد. چرا تهران نشود؟ چرا قم نشود؟ تاریخ همه اش درس است و عبرت. این نوع نگاه به تاریخ که غیر کاربردی اش کند به درد نمی خورد. با ذات تاریخ نمی سازد! تاریخ چراغ آینده ماست. چرا تاریخ اسلام که بارها تکرار شده است را به نوعی روایت کنیم که پدیده ای استثنایی است؟

کتابشناسی (اطلاعات کتابشناختی اثر):

پسانوشت:

1- این یادداشت رو صبح نوشتم. با تشکر از معاونت پژوهشی دانشگاه امام صادق علیه السلام که امکان دسترسی راحت ما دانشجویان به اینترنت را فراهم می کنند.

2- دامنه دات آی آر من چند روزی است که گویا ف*ی*ل *ت*ر است. اگر کسی علت آن را می فهمد به من هم خبر دهد!

3- ما حسین قدیانی را خیلی دوست داریم. توقیف وبلاگش را هم نمی پسندیم. به قانون هم احترام می گذاریم.

4- این یادداشت در شماره دوم نشریه «خانه ما»، نشریه بسیج دانشجویی دانشجویی دانشگاه امام صادق علیه السلام منتشر شده است.

نامیرا، رمانی است در حوزه تاریخ اسلام، سال 60 و 61 هجری در کوفه و حوالی آن اتفاق می افتد. می توانید از همین توضیح کوتاه بفهمید ماجرا چیست.

متن ارزشمند و اصطلاحا فاخری است. صادق کرمیار (متولد 1338)، رمان خوبی پدید آورده است. همین که بگویم کاری است از نیستان، اهل مطالعه می فهمند دقیقا با چه کتابی روبرو خواهند شد.

چی بگم. تاریخ اسلام سراسر درسه. خاطره نیست. موردکاوی است. حالاحالاها باید کتاب در بیاد تا رفته رفته بفهمیم چه اتفاقی افتاده است. نامیرا کار قشنگی بود. خوندنش برای نسل جوونی که همه چیز رو ساده می انگارد، مفید خواهد بود انشاءالله.

اطلاعات کتابشناختی:

نامیرا، صادق کرمیار، تهران، نیستان، 1388، 336ص. 5400 تومان.

صفحه کتاب نامیرا در گودریدز +

صفحه آقای صادق کرمیار در گودریدز +

اشاره:

فکر می کنیم مطالعه چیز لازم و سودمندی است. مصرف کاغذ در کشورهای ابرقدرت زیاد است. دوره های اوج تمدن اسلامی هم هم. معرفی و بررسی کتاب هم کار خوبی است. این را هم فکر می کنیم! دهه اول محرم امسال تعدادی از کتب عاشورایی که خوانده بودم را معرفی کردم. اربعین کم از دهه اول محرم ندارد.

معرفی کتابهای مطالعه شده در سال جاری: پنجاه و نهمین کتاب

عنوان:



کتاب کاروان آفتاب: گذری بر تاریخ و درس های حماسه عاشورا به همراه مسیر و تقویم زمانی حرکت کاروان

آقای نورالدین زندیه، مولف کتاب فوق، از افتخارات دانشگاه امام صادق علیه السلام است که عمری را در خدمت به محرومین و اهداف تبلیغ دینی در دفتر اعزام مبلغ داشگاه امام صادق علیه السلام گذرانده است. استاد درسهای اندیشه اسلامی (شهید مطهری)، تفسیر و تدبر قرآن کریم و...

جوان خوش صدا و ساده زیست و مردمی. باورش شاید سخت باشد که  مولف نه روی جلد کتاب، نه در صفحه اول، دوم، پشت جلد و ... اسم خود را نیاورده است. تنها در قسمت شناسنامه کتاب، اسم ایشان به عنوان مولف آمده است.

کتاب کاروان آفتاب استاد زندیه، کتاب مختصر و مفیدی است که با بیان زمینه های فرهنگی اجتماعی حادثه عاشورا از صدر اسلام و عرب جاهلیت آغاز می کند و تاریخ و درسهایی تحلیلی از حماسه حسینی را برای زندگی امروز ارائه می دهد و در این راه از اندیشه های متفکرین معاصر چون امام روح الله خمینی سلام الله، حضرت آقا سید علی خامنه ای، شهید مرتضی مطهری، علامه محمدتقی جعفری، آیت الله جوادی آملی و ... استفاده می کند. با این حال به وضوح مشخص است که کتابی تبلیغی برای عموم مردم و به بیان و زبان ساده نوشته شده است. البته کتابی مستند به منابع معتبر باقی مانده است.

دو ویژگی ممتاز این کتاب یکی طراحی گرافیکی بسیار خوب آن است که مطالعه را لذت بخش می کند و دیگری معرفی اجمالی کتابهایی در باره قیام امام حسین است. البته باید گستردگی موضوعات مورد بحث در عین اختصار را به آن افزود.

کتابشناسی:

کتاب کاروان آفتاب: گذری بر تاریخ و درس های حماسه عاشورا به همراه مسیر و تقویم زمانی حرکت کاروان، نورالدین زندیه، تهران، انتشارات مشکات مهر، 1387. 

اشاره: مشکل ما سه راه حل دارد: خواندن، خواندن و خواندن. البته راه حل چهارمی هم وجود دارد که آن هم خواندن است. مطالعه رو در برنامه روزانه تان وارد کنید. (نقل به مضمون از دکتر حسن رحیم پور ازغدی)

محرم آمد. دهه اول محرم امسال رو با مرور بر کتابهایی که پارسال خوندم گذروندیم. امروز- سوم شهدای عاشورا- کتابی که شب اول محرم امسال از نمایشگاه کتاب بچه های دانشگاهمون- دانشگاه امام صادق علیه السلام- خریدم و همون شب خوندم، رو مرور کنیم.

معرفی کتابهای مطالعه شده در سال جاری: پنجاه و دومین کتاب

عنوان: کتاب پدر، عشق و پسر نوشته سید مهدی شجاعی در رثای حضرت علی اکبر علیه السلام

آخرین بار که کتابی از سید مهدی شجاعی نوشتم، کتاب کشتی پهلو گرفته بود. کتابی که همه اش مجالس روضه و گریه برای حضرت زهرا بود. این کتاب هم مثل همان کتاب با نثر ادبی نوشته شده، احساس بر آن غلبه دارد، از منابع تاریخی متنوع استفاده کرده، 10 مجلس روضه حضرت علی اکبر علیه السلام است. رابطه حضرت علی اکبر با امام حسین علیه السلام که معلوم نیست کدامیک عاشق دیگری هستند؟ پدر یا پسر؟ این کتاب هم از پرفروش ترین کتابهاست: چاپ بیست و دوم-1387- 214هزار و پانصد نسخه چاپ شده. این کتاب فقط یک تفاوت مهم با کتاب قبلی دارد و آن هم راوی آن است. فضایل حضرت علی اکبر و شرح زندگی و شهادت آن حضرت این بار از زبان مرکب آن حضرت روایت می شود. مخاطب این روضه ها هم خانم لیلا، مادر حضرت علی اکبر است.

کتابشناسی:

کتاب پدر، عشق و پسر؛ سید مهدی شجاعی، تهران، کتاب نیستان، 1387.