اشاره: مشکل ما سه راه حل دارد: خواندن، خواندن و خواندن. البته راه حل چهارمی هم وجود دارد که آن هم خواندن است. مطالعه رو در برنامه روزانه تان وارد کنید! (نقل به مضمون از دکتر حسن رحیم پور ازغدی)

محرم آمد. کتابهایی متناسب با این روزها که در محرم قبلی خوندم و نشد که معرفی کنم رو این روزها با هم مرور کنیم:

معرفی کتابهای مطالعه شده در سال جاری: چهل و هشتمین کتاب

عنوان: کتاب یاران شیداى حسین بن على اثر استاد حجت الاسلام دکتر مرتضى آقا تهرانى

این کتاب هر سال تجدید چاپ می شود. آقا تهرانی، این کتاب رو به یک کتاب پژوهشی با منابع متعدد تبدیل کرده است. این کتاب به زمینه های فرهنگی اجتماعی و تاریخی حادثه عاشورا پرداخته و به تفصیل از بررسی حرکت تاریخی امام حسین و منازل مختلف در راه، شهدا به تفکیک زمان و نوع شهادت، و ... سخن گفته است. خوانندگان عادی و عامه مردم هم علاوه بر پژوهشگران می توانند از این اثر استفاده کنند. نقطه قوت این اثر، معرفی تک تک شهدای حادثه عاشورا -حتی آنانی که بعد امام حسین علیه السلام شهید شده اند- است.

کتابشناسی:

کتاب یاران شیدای حسین بن علی علیه السلام؛ مرتضی آقا تهرانی، قم؛ انتشارات باقیات، چاپ چهارم، 1386.

توجه: این کتاب به سبک شخصی خودم (کلیدواژه های موضوعی) خلاصه شده است و لزوما از معیارهای پذیرفته شده تبعیت نمی کند. این خلاصه صرفا کاربرد پژوهشی دارد. یعنی شما می توانید مطمئن باشید در این موارد در کتاب  



استاد محسنیان،  (استاد این ترم درس تحولات فرهنگی و ارتباطی ایران ما) نتایجی خواهید یافت. این سبک خلاصه نویسی، شما را از مطالعه اصل کتاب بی نیاز نخواهد کرد. مطمئنا مباحث دیگری هم در کتاب مطرح شده که برای من کاربرد نداشته (من در جهت سیر کلی مباحث ترجیح به حذف آنها داده ام)، در نتیجه حذف شده اند. البته سعی شده هر آنچه مرتبط با جلوه های فرهنگ و ارتباطات است، حفظ شود. انشاءالله بعدها بیشتر از این نوع خلاصه نویسی خواهم نوشت.

کتابشناسی: ایران در چهار کهکشان ارتباطی: سیر تحول تاریخ ارتباطات در ایران، از آغاز تا امروز، دکتر مهدی محسنیان راد، تهران، انتشارات سروش، چاپ دوم 1387 (سه جلد)

آرزوی مقدمه: دیدار چهره خوانندگان در موقع نوشتن

ایده نوشتن تاریخ ارتباطات بر اساس نظریات  کهکشان شفاهی، گوتنبرگ، مارکنی مک لوهان؛ اضافه کردن کهکشان جدید متناسب با تمدن ایران با نام داریوش و مانی (دارمانی) که سهم عمده ای در این کهکشکان داشته اند. در این کتاب به ویژگی ها و مصادیقی از این کهکشهانها خواهیم پرداخت.

کهکشان شفاهی: این کهکشان در ایران غنی تر از اروپا بوده است

فصل اول: آغاز ارتباط

• همزیستی انسان کرومانیون -ما- و نئاندرتال -دیو-
• فرواک -اسطوره- : 1- حرکت+بیان 2-  پیش+ گفتار
• انواع پیکرنگاره ها یا دیوار نگاره ها: 1- شکل نگار picture-writing: مرد جدا، قایق جدا، دریا جدا 2- صورت نگاشت pictogram: کمی انتزاعی تر 3- نشانه های تصویری pictorial signs: مثل تابلوی خطر ریزش کوه
• پاکت سفالی -4000 سال ق.م- که اطلاعات عددی را به صورت اجسام و ریز و درشت -نشانه های حجمی 8000 ق.م - درون آن قرار گرفته و پختن در کوره و ارسال برای مخاطب
• مُهر روی پاکت: اولین گام تبدیل پیام های سه بعدی به دو بعدی
• تحول عددنویسی: اول مثلا برای 3 کوزه روغن: سه نشانه حجمی تخم مرغ شکل و سپس(=تحول) شکل اولیه ای از کوزه و برای عدد3 سه علامت خط و نقطه مثل 6 بشکه نفت
• پیدایش مُهر در 4000 ق.م
• از بین رفتن آثار تمدنی مثلا در شهداد به خاطر گرما و فرسایش و ...
• مجسمه سنگی 3000 ق.م بیشابور، نماینده ارتباطات میان فرهنگی بین تمدنهای بین النهرین و موهنجودارو
• مُهر با آثار خطی در جیرفت: بین النهرین مهد تمدن نیست
• فرضیه آموزش خط توسط دیوها به انسان کرومانیون
• شکار دسته جمعی: نمونه ساده ارتباط گروهی
• نمونه پیشرفته: مناسک در چغازنبیل: از کهن ترین مراکز ارتباط گروهی جهان ق 13 ق.م
• جای پای نوجوان عیلامی در چغازنبیل: از نخستین نشانه های طبیعی ارتباطات natural cue
• بنای صحن (آمفی تئاتر) 500 نفره شیبدار چغازنبیل: از بارزترین نشانه های ارتباطات گروهی (مراسم قربانی، سخنرانی و ...

کهکشان دارمانی

فصل دوم: انتقال پیام

 منتظر باشید!

ایران ما در عصر افشاریه و زندیه

اشاره:

با توجه به نقش بنیادین مطالعه در زندگی فردی و اجتماعی امروز، با توجه به مشکل اطلاع رسانی موجود در حوزه کتاب، و با توجه به خیلی مسائل دیگر، من در این وبلاگ به معرفی مختصر و گاهی هم نقد و یا توضیحاتی راجع به مجلات و کتابهای مختلفی که مطالعه کردم، می پردازم.

معرفی کتب مطالعه شده در سال جاری: چهل و چهارمین کتاب

عنوان کتاب: تاریخ تحولات سیاسی-اجتماعی ایران در دوره های افشاریه و زندیه

موضوع تحقیقات هفتگی درس "تاریخ اجتماعی ایران" من، (از دروس تخصصی رشته معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات که ترم 8 ما با آقای دکتر مسعود کوثری گذارندیم.) دوره افشاریه بود. این کتاب هم یکی از منابع مراجعه هفتگی من. گرچه اصلا آن را به دانشجویان رشته معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات پیشنهاد نمی کنم! این کتاب تقریبا  تنها به تاریخ سیاسی (نظامی) این دوره پرداخته است و مناسب برای درس تاریخ اجتماعی و نگاه خاص آن درس نمی باشد.

جا داره از دوست خوبم، آقای مجتبی احمدی، دانشجوی ترم آخر کارشناسی ارشد که این کتاب را در اختیار من قرار دادند هم تشکر خاصی بکنم.

کتابشناسی: دکتر رضا شعبانی، تاریخ تحولات سیاسی – اجتماعی ایران در دوره های افشاریه و زندیه، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت)، (چاپ سوم) 1385.

درس تاریخ اجتماعی ایران در کد رشته ما

 کتاب مبانی تاریخ اجتماعی ایران، نوشته استاد دکتر رضا شعبانی، استاد تاریخ دانشگاه شهید بهشتی، یکی از منابع درس تاریخ اجتماعی ایران ما بود. استاد دکتر مسعود کوثری، (عضو هیات علمی دانشگاه تهران) خوندنش رو حداقل برای امتحان میان ترم و پایان ترم پیشنهاد داد! (گرچه سر امتحان دیدیم از یه جای دیگه سوال طرح شده بود!) البته کتابهای دیگه ای رو هم پیشنهاد دادند: تاریخ اجتماعی آقای راوندی که موضوعی تالیف شده و در مجلدات بسیار چاپ شده! تاریخ اجتماعی آقای نوذری که از آغاز تا مشروطه را شامل می شه. مقاومت شکننده (تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سالهای پس از انقلاب اسلامی؛  تهران، خدمات فرهنگی رسا، نوشته جان فوران، ترجمه احمد تدین) هم کتاب خوبی بود.

درسهای میان رشته ای

برخی درسها ماهیتا میان رشته ای اند. مثل همین تاریخ اجتماعی که میان رشته ای تاریخ و جامعه شناسی است. یا درس روان شناسی اجتماعی که میان رشته ای روان شناسی و جامعه شناسی است. یا جامعه شناسی تفسیری که میان رشته ای مردم شناسی و جامعه شناسی است. (البته ما درس جامعه شناسی تفسیری نداشتیم.)

مروری بر مباحث کتاب مبانی تاریخ اجتماعی ایران آقای شعبانی

کتاب مبانی تاریخ اجتماعی ایران آقای شعبانی با بررسی خصوصیات عمومی جوامع ایرانی پیش از تاریخ و آمدن آریایی ها به فلات ایران، وارد تاریخ می شود و از تشکیل دولت و پیدایش ملت ایران می گوید. آنگاه به شکل پذیری تاریخی اجتماعات ایرانی بر مبنای روابط مبتنی بر ارزشهای مشروع اجتماعی، مناسبات ناشی از تطابق اجتماعی (روستا، شهر، حیات عشایری و موقعیت جغرافیایی)، روابط مبتنی بر ادغام پذیری اجتماعی (خانواده و طبقات اجتماعی)، روابط مبتنی بر جهت گیری اجتماعی(سازمان سیاسی، مشروعیت سیاسی- اجتماعی حکام، نوع حکومت، جایگاه حکومت در جامعه، روابط شاه با جامعه) می پردازد. آنگاه با اشاره به مقاومتهای ملی به مبارزه های فرهنگی و تلاشهای اجتماعی سازمان یافته ایرانیان در طول تاریخ می پردازد و از نقش عیاران می گوید و از خانقاهها می نویسد. بحث خود را نیز با خصوصیات فرهنگ و تمدن ایرانی تمام می کند.

ضمایم متعددی که شامل فهرستهای اعلام: اشخاص و خاندانها و اقوام و اماکن بود از ویژگی های خوب این کتاب بود. گرچه منابع متعددی استفاده شده بود ولی به نظر می رسد برخی مطالب کتاب تنها نظر شخصی نویسنده است که نه ارجاعی داشت و نه دلیل محکمی برای آن. در کل، به نظر می رسد بعدا برای ارجاعات مقاله ای و پایان نامه ای مفید باشد!

اطلاعات کتابشناسی:

مبانی تاریخ اجتماعی ایران، دکتر رضا شعبانی، تهران، نشر قومس،1379

  استاد «نظریه های فرهنگ» مان، حجت الاسلام دکتر محمد سعید مهدوی کنی بک بار گفتند: این دوره زمونه هر چیزی را که بخواهند از هر قیدی رهایش کنند، یک قید فرهنگی به آن اضافه می کنند.

نشریه فرهنگی تحلیلی راه مصداق بسیار مناسبی برای این سخن حضرت استاد شده است. بیش از 80 درصد شماره 41 راه، به موضوع زمین و مسکن اختصاص یافته است. حال هر کسی می داند که زمین و مسکن در حوزه اقتصاد است، نه در حوزه فرهنگ! اینجاست که می فهمیم که وقتی مقام معظم رهبری می فرمایند: بخش فرهنگ مظلوم است، یعنی چه! نشریه فرهنگی جبهه فرهنگی انقلاب، چهار پنجمش می شود اقتصادی! آقایان! از فرهنگ رفع مظلومیت کنید! (البته یه دفعه شما نیایید بگید: رفع مظلومیت از حوزه فرهنگ، توسعه آن است و اصلا همین محدود کردن مفهوم فرهنگ باعث مظلومیت آن شده است!)

البته با نگاه عامی به فرهنگ، مسکن و زمین هم جزء فرهنگ است. با همه این ها از نشریه فرهنگی انتظار می رود فرهنگ به معنای خاص آن، فرهنگ به معنای مصطلح آن را پایه و اساس کار خویش قرار دهد و از فرهنگ مظلوم بنویسد! گرچه از «راه» افتادن «راه اقتصادی»، «راه سیاسی» و ... استقبال می کنیم.

راه 41 کمی عجیب هم بود. از طرح روی جلد که برجهای تهران بود بگذریم، همان روی جلد عکس غلامحسین کرباسچی هم بود که به کلی متعجبمان می کرد! اصلا این راه وسط ماه رسید، خیلی زود رسید! صفحه جلد داخلی اش هم تبلیغات غیر فرهنگی داشت! (تبلیغات خدمات صوتی!) سرمقاله هم از رئیس جمهور احمدی نژاد! 2 صفحه هم به اخبار تصویری از انتخابات اختصاص یافته بود! گرچه تصور می رفت با آزادی جهانشاهی، دو صفحه از مطالب راه کم شود، نشد! این شماره به جای مصاحبه یا خبری از آقای جهانشاهی، راه به مرور مطالب نوشته شده در وبلاگها پرداخت! و آن را تاریخ، فرهنگ و اقتصاد عدالتخواهی نامید. (یه مطلبش هم از وبلاگ من بود.) در دو صفحه هم کمی تا قسمتی دکتر علی شریعتی نقد شده است به این که برون دینی به درون دین می نگریست! (یکی از دوستان - وبلاگ بارقه(محمد علی شاکری)- هم نقدی به این مطلب نوشته.)

سه مطلب کوتاه هم از سرنوشت اعلام اسامی و تحریم شرکتهای حامی صهیونیستها (کالاهای اسرائیلی) رفته بود.

میلاد عرفانپور برای این شماره هم دو  صفحه از شاعران مختلف تقدیم کرده که از شعر آقای علی محمد مودب (در کوخ ها، در کوچه ها- در کاخ ها، در باغ ها...) که مقایسه قشنگی است خیلی خوشم اومد. پرونده ویژه 84 صفحه ای با عنوان عدالت زمینی، بررسی سه دهه سیاست زمین و مسکن در جمهوری اسلامی ایران، کار قشنگ و قابل تشکری بود. با همه شخصیتهای مهم در بحث مسکن بعد از انقلاب مصاحبه کرده بودند. از روی یکی از عکسها (مجله راهی که به دکتر یحیوی داند و عکس شهید دیالمه روی جلد بود) می شد فهمید یک کار طولانی مدت انجام شده. از وقتها پیش!

دکتر برزو بیطرف (امید مهدی نژاد) هم 2 صفحه طنز مرحمت نمودند با عنوان نیازمندیهای اساسی، همه اش درباره خانه و مسکن!
صفحات جهان هم به ویتنام و انتخابات لبنان (معرفی گروههای موثر) اختصاص یافت.
جبهه فرهنگی این شماره درباره موسسه فرهنگی نرم افزاری مشهور آرمان بود. آرمان، تقریبا به یک موفقیت و تجربه اقتصادی خوبی هم دست یافته. سه سال پیش که با بچه های فرهنگی بسیج رفته بودیم مشهد، بچه های آرمان یک شب اومدن و از تجربیاتشون و مشکلاتشون گفتند. از همون موقع تصمیمم جدی تر شد که بیشتر کتاب بخرم، سی دی های اصل بخرم و ...
انعکاس رسانه ای راه یا پژواک باز هم مثل بخشیه که راحت دو صفحه مجله رو پر می کنه! این دفعه حتی زحمت bold کردن اسامی نویسندگان کامنتها را هم نکشیدند!
راستی، طراحی گرافیکی روز به روز داره بهتر می شه. دیگه این طور نیست که سطل رنگ پاشیده باشن تو صفحات!

در انتظار شماره های بهتر راه.