ما (دانشگاه امام صادق علیه السلام)، تهران (دانشکده علوم اجتماعی)، علامه طباطبایی و قم (موسسه باقر العلوم که استاد میم از آن با عنوان دکان قم یاد می کند!) تنها دانشگاههایی هستیم که در ایران دوره های دکتری برای رشته ارتباطات برگزار می کنیم. باز هم مثل همیشه دانشگاه آزاد یادم رفت!

تاریخچه اجمالی برگزاری دوره های دکتری ارتباطات در ایران

علم جوان ارتباطات بعد از انقلاب در ایران به تصمیم شورای انقلاب فرهنگی به رکود گرائید تا این که جوانان علاقمند به تبلیغ دانشگاه امام صادق علیه السلام مجوز برگزاری اولین دوره دکتری را گرفتند و کمی بعد دانشگاه علامه هم اضافه شد و کار به جایی رسید که حتی در قم هم امسال برای دومین دوره، دکتری ارتباطات گرفتند. اگر از تحولات اسم دکتری در دانشگاههای مختلف بگذریم شاید بد نباشد که به تفاوت اسم ها توجه کنیم:

اسامی متفاوت دوره های دکتری ارتباطات

فرهنگ و ارتباطات (دانشگاه امام صادق علیه السلام و قم)

علوم ارتباطات اجتماعی (دانشگاه علامه طباطبایی و تهران و آزاد) (البته در برخی منابع اسم رشته دکتری دانشگاه علامه «علوم ارتباطات» ذکر شده.)

این تفاوت در عنوان در محتوا و نگرشها و گرایشها هم تاثیرگذار بوده است.

پذیرش دانشجو در اولین دوره کنکور سراسری دکتری (نیمه متمرکز)

دانشگاه ما که تا 91 نمی گیره. تهران هم همین طور. آزاد هم که ما نمی ریم! قم هم که ما رو راه نمی دن. برای طلبه های پایه 10 است و نهایتا اگر جا موند یک نفر غیر طلبه نیمه دوم می گیرند. می مونه علامه که امسال 5 نفر می گیره. علامه هم کسی از بچه های 82 و 83 را قبول نکرده احتمالا ما هشتاد و چهاری ها رو هم قبول نکنه. هم مذهبی هستیم و هم مال یک دانشگاه دیگه. تازه مذهبی انقلابی دو آتیشه! (البته ما معتدلیم!)

با قانون جدید امتحان دکتری هم که فقط این رشته ها رو می تونیم امتحان بدیم! خب، من که واحدهای فوق لیسانسم تموم شده به چه انگیزه ای باید درس بخونم؟!

راستی ثبت نام دکتری هم تا این پنج شنبه تمدید شد!

پنجره این هفته رو شش صبح برگشتنی از نونوایی خیابون علامه، از کیوسک مطبوعاتی چهارراه مسجد قدس خریدم. عکس روی جلد این شماره، حسین کچویان بود.

استاد حسین کچویان، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و از اکابر جامعه شناسی ایران (در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) هستند که هر از چندگاهی تحلیل ها و مناظره هایی از ایشان می شنویم. گرچه خودم تنها یک بار پای درس ایشان نشسته ام (در دانشگاه ما تدریس ندارند متاسفانه) اما برخی دوستان امام صادقی ام (دانشجویان رشته معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات) هر هفته در کلاسهای درس او مثل نظریه های جامعه شناسی و ... حاضر می شوند. سیری در آراء و آثار این استاد عزیز و متعهد، پرونده اصلی این شماره نشریه خبری تحلیلی پنجره است. مهرنامه هم در شماره اخیر خود به بحث «مرگ جامعه شناسی» پرداخته بود که از بحثهای جنجال برانگیز مطرح شده توسط استاد کچویان است.

معرفی کتابهای مطالعه شده در سال جاری: سومین کتاب

کتاب ایران آینده به سوی الگویی مردم شناختی برای ابرقدرتی ایران از جهاتی چند برای ما قابل توجه است.

1-   دکتر ابراهیم فیاض، دکترای فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق علیه السلام آن را نگاشته است. باشگاه شش نفره ای که یکی از جالب ترین و جنجالی ترین دوره های آموزش عالی ایران بوده است.

2-   این اولین کتاب ایشان است. اهمیت این موضوع وقتی بیشتر مشخص می شود که ایشان به داشتن افکار پراکنده متهم می شود. آنچه نیز تا کنون از ایشان دیده شده بود مقالات پراکنده و سخنرانی های متنوع بود.

3-   استاد برجسته مردم شناسی دانشگاه تهران، با سابقه تحصیلات عالی حوزوی، به مانند یادداشتها و سخنرانی های میان رشته ای اش، کتابی میان رشته ای منتشر کرده با محوریت مردم شناسی.

4-   شباهتهای کتاب با مقالات اینجا تمام نمی شود. این کتاب از 17 بخش (15 فصل، یک مقدمه و یک نتیجه گیری یک بندی) تشکیل شده که طولانی ترین بخش هشت نه صفحه دارد. مختصر نویسی در عین جامعیت و حفظ روند استدلال از ویژگی های نثر دکتر فیاض است.

5-   دکتر فیاض با نقد جامعه شناسی و استقبال از مردم شناسی در مقدمه کتاب و تبیین مفاهیم آینده نگری و ابرقدرتی به ارائه الگوهای ابرقدرتی ایران می پردازد.

6-   این کتاب بسیار بیشتر از ظاهرش فرضیه های متنوع در زمینه های مختلف را شامل می شود. فرضیه هایی که پذیرش آنها آسان نیست.

7-   البته دکتر فیاض در برخی موارد، منابع دیگری را برای پذیرش ادعاهای خویش مثال آورده است. به همین دلیل است که این کتاب هیچ فهرست منابع و مآخذی ندارد و تنها چند مورد منابع پاورقی برای مطالعه بیشتر معرفی شده اند.

کتابشناسی:

کتاب ایران آینده به سوی الگویی مردم شناختی برای ابرقدرتی ایران، دکتر محمد ابراهیم فیاض، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و هنر و ارتباطات، 1387

اشاره:

مشکل ما سه راه حل دارد: خواندن، خواندن و خواندن. البته راه حل چهارمی هم وجود دارد که آن هم خواندن است. مطالعه را به برنامه روزمره زندگی خود وارد کنید. -نقل به مضمون از دکتر حسن رحیم پور ازغدی

معرفی کتابهای مطالعه شده در سال جاری: پنجاه و پنجمین کتاب

عنوان کتاب:

کتاب جامعه، دولت، شهرنشینی: تفکر جامعه شناختی ابن خلدون



این کتاب نوشته فواد بعلی و ترجمه استاد عزیزمان، دکتر غلامرضا جمشیدیهاست که دو ترم قبل درس "مطالعات اجتماعی در فرهنگ اسلامی" را با ایشان گذراندم. این کتاب یکی از منابع امتحانی این درس بود که به بررسی اندیشه جامعه شناختی ابن خلدون، این جامعه شناس مسلمان می پرداخت. خاطرات خوشی از آن کلاس با دانشجویان کد 83 فرهنگ و ارتباطات برایم باقی مانده است. کاری که استاد برای مجاهدان غزه انجام داد، یادداشتی از من که مورد تقدیر استاد و بچه ها قرار گرفت، نمره 7 از 6 در امتحان میان ترم، حضور موفق و پررنگ ما هشتاد و چهاری ها -من، وحید صابری و مرتضی انصاری زاده-در کلاس هشتادوسه ای هاو ...

ابن خلدون در مقدمه کتاب تاریخ خود -العبر-، علم جدیدی که امروزه جامعه شناسی نامیده می شود -علم عمران- را بنیان نهاد. البته این یکی از دیدگاههای موجود است. نکته دیگری که درباره ابن خلدون نباید فراموش کرد اینست که گرچه او مسلمان بود، لزوما نظریاتش اسلامی نیست! بین جامعه شناس مسلمان و اسلامی تفاوت هست. مثلا دکتر شریعتی یک جامعه شناس مسلمان بود ولی جامعه شناسی اسلامی درس نمی داد -نداریم که درس بدهد.- آنچه که به عنوان جامعه شناسی اسلامی عرضه می شود هم تنها نقدهای معرفت شناسانه و روش شناسانه به جامعه شناسی غربی است که مشابه آن از سوی خود غربی ها هم انجام می شود.

اگر کسی اهل کار علمی است، این یکی از نقطه های آغاز است: به سوی جامعه شناسی اسلامی.

از خود کتاب:

این کتاب یک مشکل بزرگ داشت و این که تلاش می کرد که بگوید که ابن خلدون خیلی شبیه پیشگامان جامعه شناسی است! در حالی که باید برعکس می بود!

 نکات جالبی هم استاد جمشیدیها -استاد ما و رئیس دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران- در مقدمه شان بر این کتاب نوشتند که حتما باید مورد توجه خوانندگان کتاب قرار گیرد.

کتابشناسی:

فواد بعلی، جامعه دولت شهرنشینی تفکر جامعه شناختی ابن خلدون، ترجمه غلامرضا جمشیدیها، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1382.