این یادداشت در نشریه خبری تحلیلی پنجره شماره 118، شنبه 19 آذر 1390، منتشر شده است. لینک این مطلب در سایت پنجره (+)

درباره رمان «آسمان شیشه‎ای نیست!» مرتضی انصاری

با هم برویم ته چاه/ حمید درویشی شاهکلائی

«سال اول غروب جمعه دلش به هیچ کاری نمی‎رفت. بعد از مدتی غروب که می‎شد، دیگر دلش نمی‎گرفت و از این دل نگرفتن ناراحت می‎شد و نگران. می‎رفت به پارک کوچک کنار خوابگاه و سعی می‎کرد و حتی زور می‎زد که یک جوری همان حس غریب به‎سراغش بیاید. این اواخر هم که دیگر یا اصلا تفاوت روز‎ها را متوجه نمی‎شد و یا آخر شب یک دفعه به ذهنش می‎آمد که یک غروب دیگر هم گذشت... . »

سبک زندگی هر تمدنی جدای از پیش‎فرض‎‎ها و اصول فکری آن تمدن نیست و هر تمدنی هنگام برخود با سایر تمدن‎‎ها مجموعه‎ای را از خود عرضه می‎دارد که شامل همه‎چیز است، از غذایی که پیشنهاد می‎دهد تا شیوه تربیت فرزندان. در این مجموعه، جایگاه علوم، به‎ویژه علوم انسانی برجسته است. علوم انسانی هر تمدنی متأثر از نوع نگاه آن به هستی است و در مرحله بعد خود به نگاه افراد به هستی شکل می‎دهد و چرخه تولید و بازتولید را کامل می‎کند. در این داستان اختلافات ریشه‎ای سبک‎‎های مختلف زندگی دیده می‎شود که ارتباط تنگاتنگی با علوم انسانی دارند.

قصه از آن‎جا آغاز می‎شود که «حامد» در سرگردانی‎‎ها غرق است. هرچند اشاره مستقیمی به عامل این وضعیت نمی‎شود؛ اما با توجه به فضای داستان و زندگی کنونی او می‎توان به نقش پررنگ رشته تحصیلی‎اش رسید. استاد مسن حامد که اتفاقا دارای اعتقادات فردی مذهبی‎ست، به هنگام تدریس و بحث، خدا را کنار می‎گذارد و می‎گوید: «باید این فرض را بپذیریم که انسان موجودی مستقل و خود‎بنیاد است و سرنوشتش به‎دست خودش رقم می‎خورد و نباید چشم به‎جای دیگری بدوزد... این‎که برخی از امور توسط نیرو‎های جدای از انسان صورت می‎گیرد با روح برنامه‎ریزی سازگار نیست. به‎عنوان مثال در جامعه‎ای که اتفاقات را به خدا، جادو یا الهه‎‎ها نسبت می‎دهند؛ امکان برنامه‎ریزی وجود ندارد.» و تقابل این نوع نگاه با نگاه دینی به‎هنگام حضور حامد در مسجد به‎راحتی قابل‎مشاهده است: «... رفت عقب‎تر و تکیه به دیوار مسجد داد. یک صفحه قرآن خواندند و بعد دعا کردند: خدایا به برکت این قرآن موانع ازدواج جوانان را رفع بگردان، توطئه‎‎های دشمنان را به خودشان برگردان، همه مریض‎‎ها را شفا بده. برایش جالب بود که از خدا این همه تأثیر در عالم می‎خواستند. ذهنش شروع به اشکال گرفتن کرده بود...»

همگان اذعان دارند که هر سبک زندگی مجموعه‎ای از باید و نباید‎‎ها را با خود دارد؛ اما نکته مهم آن است که حدود باید و نباید‎‎ها را چه‎چیزی تعیین می‎کند. ملاک درست و غلط چیست؟ خواست خدا یا خواست بشر؟ دستور خدا یا رضایت طرفین؟ نباید به صرف اشتراک ظاهری بعضی رفتار‎ها حکم به نزدیکی سبک‎‎های زندگی داد. اندیشه‎‎های بشر خود‎بنیاد به او یاد داده به‎خاطر خود‎پرستی گاهی به رفتار‎های به ظاهر نیک روی بیاورد. «... با لحنی که انگار دارد تأسف می‎خورد گفت: «می‎شه الان با یه ذره کمک، نذاریم این گدا تبدیل به دزد بشه؛ وگرنه اون موقع چند برابر این کمک بهمون ضربه می‎زنه. حتی می‎شه به مردم فهموند که این کمک براشون یه‎جور سوده و آموزش‎شون داد که به این آدم‎‎ها کمک کنند.» تعجب کرد. بیشتر از تعجبی که تا آن موقع با شنیدن حرف‎‎های سارا و حتی از لبخند‎های خودش تجربه کرده بود...» الگوی هر سبک زندگی به واقع جهت‎دهنده بقیه قسمت‎‎ها است. داستان پایانی باز دارد و سرگردانی حامد وارد مرحله جدیدی می‎شود و به نوعی مخاطب را متوجه انتخاب‎‎های پیش‎رویش در زندگی می‎کند. اما کم نیستند کسانی‎که افق سبک زندگی خود را ناآگاهانه انتخاب کرده‎اند. مانند استاد حامد که حاضر است حتی به ته چاه غرب برود، چون در این کار هم آن‎‎ها تجربه بیشتری از ما دارند: «استاد انگار که حرفی تکراری شنیده باشد، سریع گفت: اگه اونا خودشون رو انداختن تو چاه، من هم خودم رو می‎اندازم. می‎دونین چرا؟ چون اونا 400 سال از ما جلوترن... چون اونا برای همین کارشون هم کلی دلیل و برنامه‎ریزی دارن. اگه اونا الان ته چاهن و ما با این وضعیت‎مون سر چاهیم، من ترجیح می‎دم ته چاه باشم. چند نفری خندیدند.»

• یادداشت مرتبط من در ماه‌نامه فرهنگی سیاسی حیات، شماره 58 (+)
• مصاحبه نویسنده با خبرگزاری ایکنا (+)
• مشکل علوم انسانی، رابطه دختر و پسر نیست (+)
• قصه به بهترین شکل ممکن تموم می شه (+)
• شکهای همیشگی (یادداشت روزنامه خراسان) (+)
  

فکر می کنید این جدول بالایی چیه؟ بله! طبق قرار که کتابهایی که جدیدا خریدم رو بنویسم، این هم کتابهای اخیره.

این روزها اداره فرهنگی دانشگاه (امام صادق علیه السلام) یه کار خوبی کرده و گلچینی از مطرح ترین رمانهای ایران و جهان را در موضوعات متنوع آورده و با تخفیف 25 درصد (و برخی از کتابهای توصیه شده خاص توسط فردی خاص! را با 40 درصد تخفیف) عرضه می کند. فهرست ذیل هم عناوین کتابهاییه که من سفارش دادم! این فرصت را از دست ندهید!

جنگ و صلح تولستوی، پیرمرد و دریا ارنست همینگوی، بادبادک باز، دنیای سوفی، سووشون دانشور، هملت، پرواز شبانه، زن زیادی جلال آل احمد، مدیر مدرسه جلال احمد، جشن حنابندان، سمفونی مردگان، کوه مرا صدا زد بایرامی، سنگ اندازان غارکبود، من او رضا امیرخانی

نامیرا، رمانی است در حوزه تاریخ اسلام، سال 60 و 61 هجری در کوفه و حوالی آن اتفاق می افتد. می توانید از همین توضیح کوتاه بفهمید ماجرا چیست.

متن ارزشمند و اصطلاحا فاخری است. صادق کرمیار (متولد 1338)، رمان خوبی پدید آورده است. همین که بگویم کاری است از نیستان، اهل مطالعه می فهمند دقیقا با چه کتابی روبرو خواهند شد.

چی بگم. تاریخ اسلام سراسر درسه. خاطره نیست. موردکاوی است. حالاحالاها باید کتاب در بیاد تا رفته رفته بفهمیم چه اتفاقی افتاده است. نامیرا کار قشنگی بود. خوندنش برای نسل جوونی که همه چیز رو ساده می انگارد، مفید خواهد بود انشاءالله.

اطلاعات کتابشناختی:

نامیرا، صادق کرمیار، تهران، نیستان، 1388، 336ص. 5400 تومان.

صفحه کتاب نامیرا در گودریدز +

صفحه آقای صادق کرمیار در گودریدز +

اشاره:

مطالعه کار خوب و لازمی است! معرفی کتاب و بررسی کتاب هم وقتی مطالعه شکل بگیره، باید شکل بگیره.

معرفی کتابهای مطالعه شده در سال جاری: پنجاه و ششمین کتاب

عنوان: کتاب رمان چراغها را من خاموش می کنم اثر زویا پیرزاد

زویا پیرزاد نویسنده ای است که نوشته هایش جایزه گرفته است. انصافا هم نویسنده توانایی است. نکته هایی که برای من در خواندن کتابها مهم است، گاهی لذت بردن از توانایی نویسنده است، گاهی هم خدمتی است که نویسنده به فرهنگ، جامعه، دین، اعتقادات و ملت خود می کند. اتفاقا دومی خیلی مهم است. اصلا هنر مورد قبول ما، هنری است که در خدمت اهداف والای انسانی قرار گیرد. ای کاش نویسندگان ما زیبایی ها را ببینند. زیبایی های انقلاب اسلامی و دفاع مقدس هنوز خیلی جای کار دارد؛ ولی هنرمندان ما -نه همه شان- ... .

ای کاش نویسندگان ما کتابی بنویسند که مثلا سرمایه گذار ایرانی که می خواد بره دبی، کتاب رو بخونه و نره دبی؛ بمونه برای همین آب و خاک سرمایه گذاری کنه. نه فقط اینا که ایرانی های مقیم خارج و خارجی ها هم بیاین تو مملکت ما سرمایه گذاری کنند و ما جایگاه گذشته خودمون را به دست بیاریم.

کتابشناسی:

کتاب چراغ ها را من خاموش می کنم، زویا پیرزاد، تهران، نشر مرکز، 1387

اشاره:

مشکل ما سه راه حل دارد: خواندن، خواندن و خواندن. البته راه حل چهارمی هم وجود دارد که آن هم خواندن است. مطالعه را به برنامه روزمره زندگی خود وارد کنید. -نقل به مضمون از دکتر حسن رحیم پور ازغدی

معرفی کتابهای مطالعه شده در سال جاری: پنجاه و پنجمین کتاب

عنوان کتاب: کتاب پاییز در قطار اثر محمد کاظم مزینانی



کتاب پاییز در قطار طرح روی جلدی دارد که تداعی رمان کودکان یا رمان نوجوانان می کند. البته کم حجمی کتاب 59 صفحه هم بر این معنا دلالت دارد. اما اصلا برای کودکان و نوجوانان مناسب نیست! واقعا این داستان می خواست چی بگه؟ چی گفت؟ جبهه رفتن پسرک چشم آبی داستان محکوم شد! همین. البته کتاب ویژگیهای مثبتی هم داشت مثل اینکه حسد سگ داستان -خانمی- درمان شد. رشد و تعالی آن سگ هم چیز خوبی بود.

کتابشناسی:

کتاب پاییز در قطار -رمان-، محمد کاظم مزینانی، دفتر آفرینش های ادبی، تهران، انتشارات سوره مهر، 59ص.