لزوم توجه به اعتبار منبع  در ارتباطات و رسانه ها (به ویژه اینترنت!) با توجه به قرآن و حدیث

دقت کن چه غذایی می خوری!

همه شما حتی اگر اهل قرآن هم نباشید، احتمالا شنیده اید که آیه ای هست که می گوید: «فلینظر الانسان الی طعامه». (سوره 80، آیه  24)
ترجمه ظاهری آیه می گوید: انسان باید به خوراکش نگاه کند. تفسیر آن هم این است که مراقب حلال و حرام بودن لقمه ای که می خورد باشد که حتی یک لقمه کوچک (حرام یا حلال) آثار دنیوی و اخروی دارد.

مراقب خوراک فکری خود باشید!

اما در احادیث از امام صادق علیه السلام نقل است که در تفسیر همین آیه می فرمایند: منظور خوراک فکری هم است. (سرود عرش، حجت الاسلام کاظم صدیقی، بامداد کتاب، ص 46) . یعنی دقت کنید که منابع فکری شما چه کسانی هستند؟

فیدهای RSS و ATOM مصداق امروزی همان طعامی است که باید مراقبشان بود!

 شما احتمالا با فیدهای آر اس اس و اتم RSS آشنایی دارید. می دانید فید کلمه ای انگلیسی است (Feed) و معنی تحت الفظی آن غذا دادن و خوراک (طعام) است. فید یک سایت به معنی آخرین مطالب آن سایت است که با اشتراک آن می توان به صورت خودکار و رایگان به جدیدترین به روزرسانی های سایت دسترسی داشت.
امروزه کاربران اینترنت بیشتر به جای سرزدن به سایتها و وبلاگها، به اشتراک فید آنها در نرم افزارها یا سایتهایی چون گوگل ریدر (گودر) می پردازند. به عبارتی دیگر، منبع پیامهای ارتباطی آنها (اعم از خبری، تحلیلی، ادبی و ...) فیدهایی هست که آنها مشترکند. فید وبلاگها و یا فید کسانی که آنها را فالو می کنند. (=آنها را مشترکند.)

دقت کن چه خوراکی (فیدی) را مشترکی!

در تکالیف کلاسی و کارهای علمی و پژوهشی، عمده منابع اینترنتی فاقد اعتبار است. اما کاربران فضای مجازی، آنها را معتبر می پندارند! در حالی در اینترنت، انواع مغالطات، دروغها، اشتباهات و ... یافت می شود. به هر منبعی نمی توان اعتماد کرد. خواندن مطالب متعلق به یک جناح سیاسی، بی شک در شما موثر خواهد بود. به ویژه این که اشتراک فیدها معمولا در دراز مدت است و رویکرد مخاطبان فیدها هم انفعالی است ما با یک فاجعه مواجه خواهیم شد. احتمالا شنیده اید که اگر یک دروغ چند بار تکرار شود، باور پذیر می شود. اتفاقی که بارها در اینترنت افتاده است. منابع متفاوت، یک خبر را نقل می کنند. شما هم خواهید گفت: تا نباشید چیزکی، مردم نگویند چیزها! گرچه امروزه نظریه های تاثیر قدرتمند رسانه ها در دنیای علمی رشته ارتباطات جایگاه سابق خود را از دست داده اند، اما نظریات جدیدتر (مثل نظریه برجسته سازی) از خطر بزرگتری می گویند: رسانه ها تعیین می کنند شما به چه چیز فکر کنید. من هم می گویم: توجه کنید که چه کسی برایتان تصمیم می گیرد که به چه فکر کنید. شاید لازم باشد برخی فیدها یا برخی دوستانتان را دیگر مشترک نباشید! به خودتان رحم کنید!

به هر حال، دقت کنید که سلامت فکری خود را دست چه کسانی می سپارید!

من خودم برخی فیدهای ضد انقلاب را هم مشترکم. اما همیشه به آن سر نمی زنم. به منبعی که خبر را از آن نقل می کنند هم توجه می کنم و همیشه رویکرد فعالانه و انتقادی را در مواجهه با این سایتها حفظ می کنم. عقلم را تعطیل نمی کنم. مثلا بالاترین (که خودش یک منبع دست دوم و در نتیجه فاقد اعتبار است.) نوشته بود: مسئول انجمن اسلامی دانشگاه امام صادق علیه السلام اخراج شد. شبکه های ماهواره ای هم خبر آن را کار کردند. اینها در حالی بود که هیچ گاه دانشگاه ما انجمن اسلامی نداشته است! این رویکرد رو درباره فارس یا رجا هم دارم. می دانیم آنها بی طرف نیستند! البته صرف توجه کافی نیست و باید رویکرد فعالانه تری در نقد و مواجهه با خبرها داشت. به هر حال از اثر برجسته سازی (به چه فکر کنیم) گریزی نیست.

مرتبط:

چگونه با گوگل ریدر کار کنیم؟

حوزه های مهارتی آموزش:

کاری که باید بکنید این است که خیلی زود تصمیم بگیرید که از هر مهارتی چقدر می خواهید یاد بگیرید؟ اکتفا به آنچه دانشگاه به شما یاد می دهد/نمی دهد یا بیشتر از آن؟

مثلا آیا تدوین می خواهید یاد بگیرید؟ چقدر؟ در حد  آشنایی یا اینکه می خواهید خودتان تدوین کنید؟ و پاسخ به این سوال که آیا شما واقعا باید خودتان تدوین را یاد بگیرید؟

پیشنهاد من: همین که نگذارید مباحث ماستمالیزیشن شوند، شما بسیاری از مهارتها را آموخته اید. ولی بدانید اکتفا به آنچه دانشگاه به شما می دهد، خسران مبین است.

شما به بسیاری از مهارتها بیش از آشنایی نیازی ندارید مثل تدوین، عکاسی، تصویربرداری، طراحی سایت، اکسس، اکسل، فلش و ... . ولی بعضی مهارتها را باید خوب یاد بگیرید: ورد، اینترنت، پاورپوینت. بعضی مهارتها را هم من شدیدا توصیه می کنم یاد بگیرید و در 4 ترم اول، تمام وقتتان را روی آنها بگذارید (یا تصمیم قاطعانه بگیرید که بی خیال شده آنها شده اید!): عربی، انگلیسی، قرآن و نهج البلاغه.

قرآن:

گاهی قرآن را برای ثوابش می خوانید، گاهی برای اینکه ماتیسر (حداقل 10 آیه در روز) خوانده باشید. اینجا، فهم لغت، ریشه شناختی و اعراب، تدبر در ظاهر و باطن آیه و آیات و برداشت اجتماعی و کاربردی از آیات هم مدنظر است.

 با بصیرت فعلی، اگر به سال اول برگردم، دو ترم مرخصی می گیرم که حافظ قرآن شوم و برگردم. اگر اراده یا علاقه اش را ندارید، در 4 ترم اول، حداقل روزی 4 خط قرآن بخوانید. (از جز29  شروع کنید که کلمات سخت زیادی دارد که گویا هرگز ندیده ایم) از روزی 4 خط شروع کنید  اگر توانستید ماهانه آن را افزایش دهید. البته افزایش کمی باید در زمان هم اتفاق بیفتد تا مانع تدبر نشود. 

مطالعه روزانه یک ربع یا بیشتر 4 خط قرآن (طبیعتا متن عربی)، با توجه به معنای واژه ها و اصطلاحات و اسلوبها، تدبر در مفاهیم و تلاش در برقراری ارتباط آیات با آیات دیگر و دیگر معارف اسلامی و مباحث تخصصی رشته + به همراه فیش برداری از واژه ها و اسلوبهای سخت و جدید و جالب و مرور فیشها به روش استاد لایتنر)

کتاب پیشنهادی:

1. حتما از روی کتاب قرآن با ترجمه استاد ابوالفضل بهرامپور باشد که ریشه  و معنای کلمات دشوار را نوشته است. دقتهای ترجمه ای خوبی هم داشته ولی روی ترجمه ها حساب باز نکنید. کمی که عربی یاد گرفتید، امید است بتوانید اکثر ترجمه ها را نقد کنید.
2. کتاب المفردات راغب اصفهانی که بر اساس سه حرف اصلی به نوعی به تفسیر و شرح قرآن پرداخته است با غور در معنای اصلی کلمات و در نزد عرب جاهلی، با کنار هم قرار دادن آیاتی که آن ریشه در آنها آمده است، معنای جدیدی از عبارات قرآنی به شما می دهد. لذت خواهید برد از عمق معنای قرآن.

چرا باید قرآن بخوانیم؟ گرچه چندین واحد قرآن (10 واحد تفسیر، 2 واحد قرائت و ترجمه، 3واحد اعراب و ترجمه و ...) در برنامه درسی موجود است، ولی شواهد همه حاکی از ماستمالیزیشن شدن رسمی قرآن است. خودتان باید فکری کنید که می خواهید مبنای کارهای علمی تان/ همه کارهایتان قرآنی اسلامی باشد یا نه؟ همین وضعیت بر نهج البلاغه هم حاکم است و واحدهای مرتبط با آن ماستمالیزیشن می شود.
 (حضور مخاطبان غیر امام صادقی: البته با همه ماستمالی ها، وضعیت علمی اکثر بچه ها خوب می باشد. این ماستمالی ها در مقایسه با سایر دانشگاهها نیست. در مقایسه با ایده آل دانشگاه امام صادق علیه السلام است که تا نقطه مطلوب فاصله ها داریم.)

نهج البلاغه:

مطالعه روزانه یک ربع تا 45 دقیقه، 2 تا 4 خط (متن عربی) نهج البلاغه، از خطبه های منتخب به همراه توجه به صرف و نحو و معانی مفردات و فیش نویسی از موارد (کلمات و اسلوبها) تکراری و جالب. در نهج البلاغه بر خلاف قرآن که توصیه ما یادگیری تمام مفردات است، تنها آن مواردی که تکرار می شوند یا به نحوی جالب و کاربردی تر هستند را یادداشت کنید.

تدبر برای یافتن نکات کاربردی اجتماعی و سیاستگذاری را فراموش نکنید. نهج البلاغه از این حیث که شامل دوران حکومت حضرت است، بسیار مهم و کاربردی است.

اگر می شد و وقت می بود، سایر منابع حدیثی را هم توصیه می کردم.

کتاب پیشنهادی:

1. آقای دشتی معروف، نهج البلاغه ای دارند به اسم المعجم المفهرس که معنای واژه های سخت را به عربی توضیح داده. اگر سطحتان خوبست از این کتاب شروع کنید.
2. ترجمه (معروف) نهج البلاغه دشتی گرچه فهرست موضوعی خوبی دارد و ترجمه روانی است، اصلا به درد این کار ما نمی خورد.
3. ترجمه و شرح فیض الاسلام بر نهج البلاغه، ترجمه تحت اللفظی خوبی دارد که به درد ما می خورد. هم چنین شرح وی باعث می شود بهتر بتوانید فضای خطبه ها را درک کنید.
4. یک کتاب فرهنگ عربی به فارسی مثل فرهنگ معاصر آذرتاش آذرنوش خوب است. ضمن اینکه اگر می خواهید مکالمه عربی کار کنید، لازم است.

همه لازم نیست همه کتابها را بخرند. هر چند نفر هم اگر یک آذرتاش آذرنوش داشته باشند، یک مفردات راغب داشته باشند، یک فیض الاسلام داشته باشند، یک معجم المفهرس داشته باشند کافی است. البته به نظر می رسد همه باید بهرامپور داشته باشند چون در ترم سوم و چهارم با آن سر و کار بیشتری خواهند داشت.

ادامه دارد... هر روز ساعت 15 تا یک هفته

تحصیل در اینجا دو معنای مهم دارد: آموزش و پژوهش. در آموزش شما یادگیرنده هستید و در پژوهش شما تولید کننده. تولید علم و جنبش نرم افزاری، تولید علوم انسانی اسلامی و همه آنچه که باید یک دانشجوی امام صادقی را بر دیگران برتری ببخشد، اینجاست. اجمالا نکات ذیل را بدانید:

دوره لیسانس دوره آموزشی است (خیلی چیزها هست که باید 4، 5 ساله یاد بگیرید) و دوره دکتری، پژوهشی باید باشد. البته امید است که در دوره فوق لیسانس یا حتی زودتر به تولید علم و پژوهش برسید. برخی اساتید بحثهای تولید علم را برای سالهای پایین خیلی آرمانگرایانه می بینند و می گویند باید عملگی کنید و فیش نویسی و کارهای (اصطلاحا سطح پایین) انجام بدهید تا به مراحل بالاتری مثل نظریه پردازی برسید. درست هم می گویند. بهتر است چند سال در فضای رشته تنفس کنید، موضوعات و مسائل و مشکلات را بشناسید و بعد... . عجله نکنید. فرصت برای نجات جهان هست.

پس، پژوهش رفت برای سالهای بعد؟ نه. یکی از بخش های مهم رشته ما (که در چندین درس تجلی یافته) پژوهش است: کاوش در منابع اطلاعاتی (اعم از چاپی و اینترنتی و دیجیتال)، تحقیق در علوم اجتماعی، دو تا آمار کاربردی، روش پژوهش و کارگاه تحقیق در فرهنگ و ارتباطات که از ترم 3 شروع و در خود فوق لیسانس و حتی دکتری ادامه دارند، نمونه هایی از این درسها که شما وادار به کار پژوهشی می شوید. البته این نکته مهم را فراموش نکنید که همه درسها ممکن است دودر شوند. (فرآیند ماستمالیزیشن که از طرف دانشگاه، استاد، یا دانشجو رخ می دهد.) و نتیجه مطلوب حاصل نشود. درسهای دیگری هم هستند که اساتیدشان از شما تحقیق خواهند خواست (و شما ممکن ماستمالی کنید و یه جورایی انجام ندهید).

اما اکنون چه کنید؟ پیشنهاد من، این است که با دقت بیشتری (تفاوتها را) ببینید و تدبر کنید.

دو نکته در همین باره:

1. به نظر می رسد که همه باید طبق نگاه اسلامی، نگاه دقیقتری به پدیده ها داشته باشیم. قرآن انتظار دارد که ما با مشاهده و تدبر در آیات انفسی و آفاقی ایمان بیاوریم. علم، به نظر می رسد همین چیزها باشد که یک پیرزن خیاط دارد و می تواند به وجود صانع پی ببرد، چرا که اگر چرخ خیاطی به نیرویی می چرخد، جهان هم حتما توسط نیرویی توانمند اداره می شود.
2. رشته ما صرفا مطالعات کتابخانه ای نیست. ما با واقعیتهای زندگی مردم در جامعه سر و کار داریم. مشاهده مشارکتی و مطالعات میدانی.

با دقت ببینید و برای خودتان تحلیل کنید. رنگ، نوع و تنوع لباس بچه ها و اساتید. مقدار نشستن اساتید پشت میز، حرکتها و جابجایی ها، نکات قوت و ضعفشان. خوابگاه، مسجد، رستوران، کلاسها و بیرون (سینما، زیارتگاه، سیاحتگاه، ورزشگاه و ...)؛ همه می توانند محل تحقیق شما (مشاهده) باشند و بچه ها و اساتید و کارگران و کارمندان و همه (=مردم) می توانند سوژه های مطالعاتی شما باشند.

کار های دیگری که (برای 4 ترم اول) پیشنهاد می کنم:

1- نوشتن خلاصه نظریاتی است که از همین ترم اول به مرور در درسهای تخصصی تان می خوانید، به صورت فیشهای متحدالشکل با آرشیو جداگانه از سایر فیشهاست. (یا اینکه فیشها را دیجیتال، تایپ شده کنید.) بعدها برای آزمون دکتری یا موارد مختلف به کارتان می آید احتمالا.

2- تهیه فهرستی از کتابهای تخصصی (و حتی عمومی و غیردرسی) که باید/شاید بخوانید و اینکه توصیه چه کسی است یا خودتان آن را یافته اید. امید است کمی بعد با اولویت بندی، مهم ترین کتابهایی را که باید بخوانید را از دست ندهید.

3- تهیه فهرستی از نشریات تخصصی یا عمومی مرتبط و آشنایی اجمالی با آنها به ویژه علمی و پژوهشی ها.

4- تهیه فهرستی از سایتها، وبلاگها و سایر منابع مرتبط تخصصی یا علمی که به درد می خورد مثل سایت noormags

5- قدم زدن و نگاه به قفسه های کتابخانه تا خوب جای کتابهای رشته ما را یاد بگیرید و موضوعاتی که کتاب نوشته شده و کتابهایی که نوشته شده و افرادی که کتاب نوشته اند را ببینید و آشناییکی به دست آورید.

6- تهیه فهرستی از عناوین مقالاتی که علاقه مند به نوشتن آنها شده اید به همراه توضیحات بیشتری که ایده تان را به طور کامل یادتان بیاورد

کلا، نوشتن را به عنوان بخش مهمی از زندگی از دست ندهید. ایده ها، سوالها، نکته ها را بنویسید تا فراموش نکنید. قیدوا العلم بالکتابة

خب، بحث آموزش باشد برای وقتی دیگر. فعلا فقط همین نکته را تاکید کنم که انتقادی و چند جانبه مطالعه کردن را فراموش نکنید.

ادامه دارد... هر روز ساعت 15 تا یک هفته

استاد ارجمندی در مراسم رونمایی یکی از کتابها می گفت که آن کتاب مهمی که باید از آن رونمایی شود، قرآن است. واقعا بدبختی مسلمین در حال حاضر این است که قرآن را نمی فهمیم و فراموش کرده ایم که قرار است قرآن ما را هدایت کند! ما دانشگاهیان که خودمان شده ایم و روش شناسی تحقیقاتمان! بقیه که قرآن را می خوانند چون نور است! و قرار نیست استفاده دیگری از آن ببرند! از مظلومیت قرآن بگذریم!
قرآن کریم با ترجمه آقای ابوالفضل بهرامپور، مفسر ارجمند قرآن کریم، کتاب ارزشمندی است که هم ترجمه مناسب و کم غلط تری از قرآن دارد و هم لغت نامه ای در هر صفحه برای لغات سخت دارد که ضمن آوردن ریشه سه حرفی به توضیح کلمه یا عبارت سخت پرداخته است.
این قرآن در دانشگاه امام صادق علیه السلام، کاربرد text درسی را پیدا کرده است. در درسهای قرائت و ترجمه قرآن کریم 1و 2، قواعد عربی 1تا 4 و اعراب و ترجمه قرآن کریم، کتاب راهگشا و مناسبی است. متاسفانه مثل سایر تکستها، خوانده می شود، امتحان داده می شود و فراموش می شود. به عمل نمی رسد!
تفسیر نسیم حیات آقای بهرامپور نیز مدتی در قالب طرح تفسیری بیان (دفتر اعزام مبلغ) و مدتی نیز در قالب طرح تدبر و تفسیر (واحد درسی) مورد استفاده دانشجویان دانشگاه امام صادق علیه السلام قرار داشت.
توجه به برخی جزئیات و ظرافتها از نکات ارزشمند کار استاد بهرامپور است.

نشر سبحان و آوای قرآن، این کلمات مفید و خواندنی را چاپ کرده است. باور کنید! این بهترین کتاب دنیاست!

یه مدت کارکرد اطلاع رسانی اخبار دانشگاه رو هم برای خودمون قائل بودیم!

ادامه مطلب